GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | http://geotourism.gsi.ir
English

افسانه‌ها و اسطوره‌ها در زمین‌گردشگرى

پدیده‌های زمین‌شناختی گاه ریخت‌های ویژ ه یا رویدادهای اسرارآمیز (از دیدگاه مردم عادى) را هویدا می‌سازند که دست‌مایه مردم برای ساخت داستان‌ها و اسطوره‌ها و شکل‌گیری باورهایی ماندگار می‌شود. پرداختن به این موضوع و شناخت این‌گونه اسطوره‌ها و باورها در مقوله‌ای نوین به اسم  Geomythologyمورد بررسی قرار می‌گیرد. سنگ آدم)آدم داشی به زبان آذری( به گونه‌ای از دودکش‌های‌جن گفته می‌شود که بدن‌های استوانه‌ای شکل و سری کروی دارند و شبیه بدن انسانند. در میان مردم بومی، باورها و داستان‌هایی برای این‌گونه ریخت‌ها وجود دارد از جمله این‌که یک انسان گناه‌کار به عذاب خدا دچار شده و سنگ شده‌است. هفت تخته سنگ ایستاده در مسیر جاده چالوس با داستانی مشابه، به نام هفت‌برادران معروف شده‌اند. کوه عقاب در تفت و چین اژدها در گرمسار از دیگر نمونه‌های معروف در این زمینه هستند. در منطقه تخت سلیمان، یک چشمه تراورتن‌ساز خشکیده که اکنون یک تپه مخروطی توخالی و خوفناک است، به‌نام زندان سلیمان و یک دیواره دراز پیچ‌خورده از تراورتن که به اژدهای سلیمان مشهور شده‌اند. آتشفشان‌های دماوند و سبلان از ارزش‌های اسطوره‌ای زیادی برخوردارند تا اندازه‌ای که از دماوند در بسیاری جاها به عنوان نماد ایران استفاده می‌شود. از دماوند در آثار جاودانه شاعران و نویسندگان ایران نیز بارها یاد شده‌است. آتشفشان مزاحم در نزدیکی شهربابک، به‌دلیل خروج آزاردهنده بخارات گوگردی از آن و دودزایی، به این نام خوانده شده‌است. یکی از نمونه‌های جالب در دره ستاره‌های جزیره قشم دیده می‌شود. دره ستاره‌ها که مردم محلی به آن استاره کفته (به معنای ستاره‌افتاده( می‌گویند، ریخت فرسایشی ویژه‌ای دارد و آ کنده از ستون‌های نوک تیز باقی‌مانده از فرسایش است. مردم بر این باورند که در عهد باستان یک ستاره به داخل این دره فرو افتاده و خاک و سنگ را به هوا پرتاب کرده و این خا ک و سنگ در همان حالت سخت شده و باقیمانده‌اند. ریخت‌شناسی ناشی از عملکرد زمین‌ساخت و فرسایش در کوه‌های نزدیک بزرگراه کرجقزوین در منطقه آبیک از دوردست پیکره زنی را مجسم می‌سازد که چشم به جاده دارد.

رانندگانی که همواره از این مسیر رد می‌شوند، می‌گویند این زن همسر یک راننده است که منتظر بازگشت شوهرش است. در منطقه قروه امامزاده‌ای به‌نام باباگرگر با شمشیر خود یک اژدها را به سنگ تبدیل کرده‌است. این اژدها یک توده تراورتن نواری‌شکل و پیچ‌خورده‌است که بر روی سطح بالایی آن یک شیار طولی وجود دارد و جای برخورد شمشیر به شمار می‌رود.
در
همین منطقه دهانه‌ای در نزدیکی چشمه معدنی وجود دارد که گازهای زیرزمینی از آن خارج می‌شود. اهالی در دل نیت یا نذری کرده و دهانه را با پارچه و دیگر مواد می‌بندند، پس از مدتی فشار گاز پارچه‌ها و دیگر مواد را با صدایی بلند به هوا پرتاب می‌کنند. برخی از مردم باور دارند هر چه صدا بلندتر باشد امکان پذیرفته‌شدن نیت یا نذر آن شخص بیشتر است.

نمونه‌های بسیار زیاد و جالبی از این دست در سراسر ایران به چشم می‌خورند که همگی به شکلی با پدیده‌های زمین‌شناختی در رابطه هستند. این نمونه‌ها می‌توانند در موضوع آثار فرهنگی ژئوتوریسم مورد استفاده قرار گیرند. یکی از کاربردهای جالب در این زمینه، ریشه‌یابی نام مکان‌ها و ارتباط ویژه آن با یک پدیده زمین‌شناختی است. مرتضی مومن‌زاده کار جالب و همه‌جانبه‌ای در این زمینه به انجام رسانده و مجموعه نام مکان‌هایی که کلمه "زر" یا"طلا" در خود دارند را گردآوردی نموده و به این نتیجه رسیده که در بسیاری از موارد، معدن یا نشانه‌هایی از طلا در آن مکان وجود داشته‌است. وی در واقع، سرنخ‌هایی با ماهیت فرهنگی را برای اکتشاف مورد استفاده قرار داده‌است. گوناگونی فراوان در غارنهشته‌ها، اسامی گوناگونی را برای ریخت‌های این غار نهشته‌ها به همراه داشته‌است. پای فیل، پنجه شیر، سر یوزپلنگ، عروس و داماد، هشت پا، بودا، نخل سوخته و بسیاری از اسامی دیگر را می‌توان از زبان راهنمایان غار در هنگام بازدید از غارهای ایران شنید. نمونه‌های یادشده نشانگر این هستند که مردم پیوسته با طبیعت و زمین ارتباطی عمیق و ذاتی داشته و بسیاری از پدیده‌های آن را در فرهنگ خود جای داده‌اند. این موضوع اهمیت توجه به Geomythology در معرفی و گسترش ژئوپارک‌ها را مشخص می‌سازد.

(عليرضا امرى کاظمى،1391)

صفحه نخست
Warning: mysql_close(): 14 is not a valid MySQL-Link resource in /home/geotourism/Classes/Portal.Database.Class.php on line 20