GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | http://geotourism.gsi.ir
English
   ژئوتوریسم  (زمين گردشگرى)

ژئوتوریسم گردشگری آگاهانه و مسئولانه در طبیعت با هدف تماشا و شناخت پدیده‌ها و فرایندهای زمینشناختی و آموختن نحوه شکل‌گیری و سیر تکامل آنها است (امری کاظمی 1388).

نکاتی که در این تعریف باید مورد توجه قرار گیرند:

-          آگاهانه: یک ژئوتوریست با هدف مشخص و برنامه قبلی به یک منطقه مسافرت می‌کند. در واقع او می‌داند که از این بازدید چه انتظاری دارد و چه خواهد دید. او از موضوع مورد بازدید شناختی کلی دارد.

-          مسئولانه: ژئوتوریست به ارزش و حساسیت پدیده‌های زمین شناختی آگاه است و در هنگام استقرار در منطقه و بازدید، از وارد نمودن هرگونه آسیب به آنها و طبیعت پیرامون خودداری کرده و دیگران را نیز از این کار بازمى‌دارد.

-          طبیعت: فعالیت‌های ژئوتوریسمی در محیط طبیعی انجام می‌شود. بازدید از موزه‌های علوم زمین به تنهایی نمی‌تواند یک فعالیت ژئوتوریسمی باشد و بیشتر یک فعالیت تکمیلی در کنار ژئوتوریسم به حساب می‌رود. البته بازدید از سایت‌های فسیلی نیز در شمار فعالیت‌های ژئوتوریسمی به شمار می‌رود.

-          پدیده‌هاى زمین‌شناختی: حاصل عملکرد فرایندهای گوناگونی است که در طول تاریخ زمین‌شناختى هر منطقه رخ داده‌است. فرآیندها، سیر تکاملی و روند شکل‌گیری پدیده‌هاى زمین‌شناختی و زمین ریخت‌شناختی(ژئومورفولوژیک) موضوع مورد علاقه و توجه ژئوتوریسم است.

-          آموزش: یکی از اهداف ژئوتوریسم آموزش مفهوم‌هاى پايه علوم زمین به همگان به ويژه کودکان و نوجوانان است. آشنایی با پدیده‌هاى زمین شناختی و ارزش‌ آنها، موجب احساس نزدیکی بیشتر با زمین و طبیعت و افزایش حس مسئولیت فردی و اجتماعی افراد نسبت به حفاظت از این پدیده‌ها خواهد شد.

پیش از این، به‌دلیل نو بودن موضوع ژئوتوریسم، عدم ارائه تعریف دقیق از آن و نبود منابع و مستندات تدوین شده، این نوع گردشگری را شاخه‌ای از اکوتوریسم (بوم‌گردى) در نظر می‌گرفتند. حقیقت این‌است که هر دو رشته گردشگری (ژئوتوریسم و اکوتوریسم) زیرمجموعه‌ای از توریسم وابسته به طبیعت (Nature Based Tourism) به‌شمار رفته و زیرشاخه یکدیگر نیستند. یکی از تفاوت­‌های اکوتوریسم و ژئوتوریسم که برخی پژوهشگران بر آن تاکید دارند، این است که اکوتوریسم بیشترین توجه را به موجودات زنده و محیط‌های زندگی(گیاهی و جانوری) معطوف می‌دارد (همانگونه که از نام آن و ارتباطش با اکوسیستم و اکولوژى برمی‌آید) اما ژئوتوریسم به پدیده‌هاى زمین‌شناختی و زمين ريخت‌شناختى پرداخته و درواقع با طبیعت بی‌جان و سیر تحولی آن سر و کار دارد. اگر چه نگارنده خود نیز از دیرباز بر این اعتقاد بوده، اما امروزه آن را کافی ندانسته و بر این باور است که این موضوع نمی­‌تواند به طور کامل متمایز کننده اکوتوریسم و ژئوتوریسم باشد. بنابر باور نگارنده، تفاوت اصلی در نوع فعالیت اکوتوریست­‌ها و ژئوتوریست­‌ها در طبیعت است. برای مثال، کوه‌نوردی و تپه‌پیمایی از رشته‌­های توریسم طبیعت هستند اما هدف و فعالیت‌هایی که اکوتوریست‌ها و ژئوتوریست‌ها در این بخش از طبيعت انجام می‌دهند يکسان نيست. برای یک ژئوتوریست، هدف تنها کوهنوردی یا تپه­‌پیمایی نیست و سفر به این‌گونه جاها برای شناخت و مطالعه خود پديده (کوه، تپه، دره، ...) و چگونگى پيدايش و ساختار آن است. این درحالی است که یک اکوتوریست برای کوهنوردی ورزش یا تفریح، بازدید از چشم‌اندازها و تماشاى گیاهان و جانوران و هدف‌هايى اين‌گونه، به طبيعت سفر می‌کند.

راس داولینگ و دیوید نیوسام در کتاب ژئوتوریسم (2006 ,Elsevier ) آشکارا ژئوتوریسم را گردشگری زمین‌شناختی(و نه گردشگری جغرافیایى) دانسته‌اند. همچنین در خلال نخستین کنفرانس جهانی ژئوتوریسم)فریمانتل، استرالیا 2008 (در روز پایانی کنفرانس، گفت و گوی پردامنه‌ای در مورد پیوستگی ژئوتوریسم با دانش زمین‌شناسی و جغرافیا بین کارشناسان و شرکت‌کنندگان پیش آمد که پس از بیان دیدگاه‌های گوناگون، دانش زمین‌شناسی از آن رو که فرآیندها و پدیده‌های زمین‌شناختی بیشتر و گسترده‌تری را در مقایسه با جغرافیا (ژئومورفولوژى/ زمین‌ریخت‌شناسی) زیر پوشش می‌گیرد، به عنوان پیوسته‌ترین رشته علمی با ژئوتوریسم پیشنهاد شد. همچنین همگان به این هماهنگی رسیدند که تعریف پیشین ژئوتوریسم از سوی انجمن ملی جغرافیای آمریکا)نشنال جئوگرافی( با آنچه اکنون در دیگر جاهای جهان به‌کار می‌رود یکسان نبوده و نمی‌تواند بهعنوان مفهوم ژئوتوریسم بهکار رود. این تعریف تنها در آمریکا و با توجه به ویژگی‌های مورد نظر آن کشور کاربرد دارد. شایان ذکر است که این هماهنگی با حضور چند تن از نمایندگان سرشناس ژئوتوریسم کشور آمریکا به‌دست آمد. ژئوتوریسم اصلی‌ترین فعالیتی است که در محدوده یک ژئوپارک انجام می‌شود اما می‌تواند در خارج از این محدوده یعنی در یک ژئوسایت منفرد نیز صورت پذیرد.

ترانشه‌های جاده‌ها و دیواره دره‌ها از دیگر مواردی هستند که می‌توانند پدیده‌های زمین‌شناختی را دربر داشته و نمایش دهند. این‌گونه موارد که حالتی کم و بیش خطی دارند را نمی‌توان ژئوسایت درنظرگرفت. عنوان "ژئوتوریسم مسیر" یا" مسیر ژئوتوریسمى"  برای اینگونه موارد بهکار می‌رود. ژئوتوریست‌ها معمولا گردشگرانی قانع هستند که بهدنبال هتل‌های لوکس و شرایط بسیار عالی خدماتی نیستند. آن‌ها می‌توانند به راحتی در چادر و در شرایط ابتدایی زندگی کنند، مسیرهای طولانی و سخت را پیمایش کنند و بیشترین ارتباط و نزدیکی را با طبیعت داشته باشند. این یکی از مزیت‌های ژئوتوریسم بهشمار می‌رود و نشان می‌دهد که اینگونه از گردشگری می‌تواند بسیار ارزان و در دسترس باشد و سرانجام این نکته را باید پذیرفت که در هر صورت بخشی از جاذبه و لذت ژئوتوریسم، تماشای شگفتی‌ها و زیبایی‌های زمین و طبیعت است و حالت آرمانی در گردشگری طبیعت، قرار گرفتن هر دو رشته گردشگری یعنی اکوتوریسم و ژئوتوریسم در کنار یکدیگر است. شکل‌گیری این رویداد و این هماهنگی، یکی از اهداف و آرمان‌های تشکیل ژئوپارک‌ها نیز بودهاست.

(اطلس ميراث زمين شناختى 1391عليرضا امرى کاظمى )


صفحه نخست
Warning: mysql_close(): 14 is not a valid MySQL-Link resource in /home/geotourism/Classes/Portal.Database.Class.php on line 20