مکانى که داراى يک پديده کمياب و ارزشمند زمين شناختى است را ژئوسايت مى نامند.اين نقاط بايد ارزش هاى زيبايى شناسى و علمى داشته و امکان بازديد از آن براى همگان فراهم باشد.
براساس cowie &wimbeldon 1994 : ژئوسايت ها مکان هايى داراى نمونه هاى شاخص از تاريخ زمين شناختى ،فرآيندهاى برجسته زمين شناختى که در توسعه اشکال زمين موثر بوده اند،اشکال و فرم هاى زمين شناختى برجسته و شاخص هستندکه از نظر زمين شناسى ارزش جهانى دارند.
ژئوسايت ها نقاط منفردى هستند که مى توانند هدف بازديد ژئوتوريست ها باشند.همچنين گروهى از ژئوسايت ها را مى توان در گستره يک ژئوپارک يافت.
ژئوپارک
يونسکو تعريف کوتاه و روشنى براى ژئوپارک که خود آن را ابداع کرده دارد:
گستره اى با مرز هاى کاملاً آشکار و پهنه کافى که در برگيرنده چند پديده زمين شناختى کمياب و برجسته بوده و در آن گستره جاذبه هاى طبيعى تاريخى و فرهنگى ارزشمند نيز يافت مى شود .اين گستره بايد از برنامه هاى مديريتگسترش و بهره بردارى و طرح هاى حفاظتى برخوردار باشد و توان بالا بردن سطح اقتصادى جامعه محلى و جذب همکارى هاى مردمى را دارا مى باشد.
واژه نوين ژئوپارک را يونسکو پديد آورد.اين واژه از دو زيرواژه geological(وابسته به زمين شناسى)وpark(وپارک در مفهوم کلى)است.اين واژه به روشنى تمرکز وتاکيد بر ماهيت وارزش زمين شناختى يک گستره دارد.
ژئوپارک ها اهداف گسترده اى را دنبال مى کنند:توسعه اقتصادى جامعه محلى از راه گسترش ژئوتوريسم تبيين ارزش واصالت زمين وطبيعت انديشه همگان ، جلب مشارکت همگانى در حفاظت ونگهدارى ميراث زمين شناختى وبالابردن دانش و آگاهى مردم در مورد علوم زمين از جمله موارد راهبردى در انديشه برپاکنندگان شبکه ژئوپارک ها است.
اولين حرکت ها در رابطه با توجه وحفاظت از ژئوسايت ها وميراث زمين شناختى توسط سازمان ها وگروه ها وانجمن هايى از قبيلand the council of Europe progeo Malvern Group UNESCO Division of earth sinces IGCP,IUGS صورت گرفت.اما شايد بتوان ديدار وگفتگوى Nicolas zouros يونانى وGuy Martini فرانسوى در خلال کنگره بين المللى زمين شناسى در چين (سال 1997 ميلادى) را نقطه عطف تشکيل شبکه ژئوپارک ها اروپايى وپس از آن شبکه ژئوپارک هاى جهانى داشت.اين دو امروزه نقش مهمى در موضوع ژئوپارک ها در جهان به عهده دارند.
شبکهژئوپارک هاى جهانى با پشتيبانى يونسکو،در سال 2004 ميلادى شکل گرفت و 17 ژئوپارک از اروپا به همراه 8 ژئوپارک از چين نخستين عضوهاى آن بودند .شبکه ژئوپارک هاى جهانى با (GGn)Global geopark network بود اکنون 63 عضو از 19 کشور جهان دارد که ژئوپارک قشم تنها ژئوپارک ايران وخاورميانه در اين شبکه است.
شبکه ديگرى که پيش از اين شبکه تشکيل شد.شبکه ژئوپارک هاى اروپا يا (GGN) Geopark eroupian network بود که اکنون 33 عضو دارد .شبکه جديد به نام شبکه ژئوپارک هاى آسيا اقيانوسيه يا (APGN)Acia pacfiec Geoparks networkدر حالشکل گيرى است با پيشنهاد نگارنده در کنفرانس منطقه اى ژئوپارک هاى آسيا – اقيانوسيه (Malaysia langkawi 2007) همچنين سومين کنفرانس ژئوپارک هاى يونسکو Osnabruck2008 ) تشکيل شبکه هاى ژئوپارک هاى کشورهاى اسلامى و يا (ICGN)islamic countries geopark network) اسلامى با مرکزيت پايگاه ملى داده هاى علوم زمين ايران مورد بررسى قرار گرفته که اميد است اين شبکه يا شبکه پيشنهادى عبدالعظيم حقى پور (شبکه ژئوپارک هاى خاورميانه مورد پذيرش وتصويب يونسکوقرار گرفته وکشور ايران در اين راستا مرکزيت پيدا کند.
کشورهاى داراى ژئوپارک جهانى وشمار ژئوپارک هاى آن ها :
