درياچه بختگان در 160 کيلومترى شيراز و 70 کيلومترى غرب شهرستان نيريز واقع شده است. اين درياچه دومين درياچه بزرگ و چهارمين تالاب ايران به شمار مى آيد. آب اين درياچه شور است. درياچه بختگان به گونه اى انحنا دار(U شکل) با راستاى شمال باختر جنوب خاور، کوه هاى پيچگان را در بر دارد. بخش شمالى اين درياچه با نام درياچه طشک و بخش جنوبى آن با نام درياچه بختگان معرفى شده است، بخش شمال باخترى اين دو درياچه محل اتصال و لولاى آنها بوده که بطور معمول درتمام فصول آبدار است، اين در حالى است که بازو هاى شمالى و جنوبى آن در فصول گرم، خشک و کفه هاى نمکى را تشکيل مى دهند.
تبخير شديد و پسروى آب درياچه در فصول گرم و بويژه خشکسالى ها، سبب گسترش پهنه هاى وسيع ماسه هاى نمکى در حاشيه ها وبازوهاى شمالى و جنوبى اين درياچه مى گردد.
با ادامه پسروى و افزايش درجه حرارت و تبخير زياد، رسوبات ماسه اى بطور تدريجى بر روى رسوبات درياچه اى ريزدانه ( سيلت و رس) قرار گرفته و در طى اين فرايند، رسوب گذارى در بستر درياچه صورت مى گيرد که اين رسوبات به سبب اعمال شيميايى که هم زمان يا بعد از رسوب گذارى انجام مى گيرد مى تواند ساخت هاى زمين شناسى مختلف و وي‍ژه اى را پديد آورند که اين ساخت ها در نتيجه رسوب گذارى يا جداشدن کانى ها پديد مى آيند. اين ساخت هاى متنوع، گاه جلوه هاى زمين شناسى ويژه اى را ايجاد مى کنند که از شمار بسيار جالب و نادر آنان در درياچه بختگان ايجاد شده است.
جلوه هاى وي‍ژه زمين شناسى در قالب اشکال کروى شکل و متحدالمرکزمتعدد با قطرهاى متفاوت 20 سانتى متر تا بيش از يک متر در بخش هاى دور از ساحل و نزديک به بخش هاى عميق درياچه، که به دليل تبخير شديد و پسروى، درحال خشک شدن هستند ايجاد گرديده است. اين ساخت ها را مى توان ساخت هاى کنکرسيونى Concretion) ) ناميد. ساختمان هاى داخلى اين کنکرسيون ها، گاه توده اى و گاه از کرات هم مرکز تشکيل شده که حکايت از ترکيبات متفاوت در آنها مى باشد، به گونه اى که هسته از ترکيبات نمکى و تبخيرى همراه با ماسه تشکيل شده و بخش هاى برجسته را ايجاد نموده و نوارهاى فرورفته را ترکيبات رسى و ماسه هاى بسيار ريز دانه و املاح کمتر تشکيل مى دهند. اين ساختها منشاء شيميايى داشته و عمدتا در اثر انحلال و رسوب گذارى مجدد مواد محلول تشکيل مى شوند.
ساختهاى کنکرسيونى ياد شده در واقع به شکل دواير متحدالمرکز و يا ساخت هاى توپى شکل ديده مى شوند. کنکرسيون ها که به آنها ساخت هاى نموى نيز گفته مى شود از يک هسته مرکزى و لايه هاى هم مرکزى که در اطراف آن( هسته مرکزى) تجمع کرده اند تشکيل شده اند.
نرخ بالاى تبخير سبب شورى آب درياچه شده که از آن کانى هاى تبخيرى رسوب مى کنند و همراه با ماسه هاى دانه درشت هسته مرکزى اين کنکرسيون ها را تشکيل مى دهند. اين کنکرسيون ها عموما کروى شکل و يا ديسک مانند هستند و گاهى با در هم آميختن دو و يا چند عدد از آنان اشکال متنوعى تشکيل مى شوند.
به نظر مى رسد حجم آنها به درجه نفوذپذيرى رسوبات مرتبط است، چنانکه آنهايى که درون ماسه ها تشکيل شده اند بزرگتر و کروى تر نسبت به انواعى هستند که در رس ها و سيلت استون ها پديد آمده اند.
اين ساخت ها در اثر فرسايش پس از خروج کامل از آب تخريب و تنها آثارى از آنها باقى مى ماند.
اين پديده زمين شناسى از جلوه هاى رسوبى بسيار زيبا مى باشد، چنين پديده هاى نادر و ديگر جلوه هاى زمين شناسى درياچه بختگان، جهت معرفى و ثبت در سايت ژئوتوريسم ايران، حائز اهميت است.

ارسال کننده: طهمورث يوسفى - سازمان زمين شناسى و اکتشافات معدنى منطقه جنوب